شبکه ملی فعالان، راهکار ترویج سبک زندگی اسلامی

از زمان سخنان مقام معظم رهبری در خصوص اهمیت سبک زندگی اسلامی و نقش تمدن‌ساز آن، افراد و نهادهای متعددی کمابیش به ضرورت فعالیت در این حوزه پی بردند و عمدتا تلاش‌های صادقانه‌ای برای ترویج سبک زندگی اسلامی نمودند. این نوشتار به دنبال نقد این فعالیت‌ها نیست، اما آنچه مسلم است، مجموع اتفاقات و فعالیت‌هایی که چه به صورت محدود و خودجوش پیش از سخنان رهبر فرزانه انقلاب و چه در پاسخ به تاکیدات ایشان به صورت سیل‌گونه و قارچ‌گونه رخ دادند، به هیچ وجه به تبیین و ترویج سبک زندگی اسلامی نیانجامیده است. چه رسد به آنکه رویکرد تمدن‌سازی سبک زندگی را نیز محقق نموده باشد.

2270_note.jpgدر حقیقت، برای نیل به جایگاه حقیقی سبک زندگی و زمینه‌سازی تمدن نوین اسلامی، هم عوامل متعددی باید حضور داشته باشند و هم قالب‌ها و شیوه‌های مختلفی مورد نیاز هستند.
عوامل و بازیگران اصلی سبک زندگی را می‌توان به سه دسته تقسیم نمود. گروه اول شامل مسئولان و نهادهای دولتی و حکومتی است؛ گروه دوم نخبگان و نهادهای غیردولتی هستند و گروه سوم تولیدکنندگان و بازار می‌باشند.

اهمیت گروه اول در ایجاد زیرساخت‌های لازم برای ترویج و نهادینه کردن سبک زندگی است. بسیاری از رفتارهای اجتماعی و حتی فردی تحت تاثیر قوانین، امکانات و شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه هستند. به عنوان مثال، وضع قوانین بی‌دلیل و توجیه‌ناپذیر یا بیش از حد سختگیرانه موجب گسیل مردم به قانون‌شکنی می‌شود. مهمتر آنکه طبق قاعده اسلامی «الناس علی ملوک دینهم» مسئولان جامعه اسلامی الگوی دینداری مردم هستند و رفتار و منش آنها تاثیر مستقیم بر سبک زندگی و رفتار دینی مردم دارد. بنابر این، مسئولان و نهادهای دولتی علاوه بر تاثیر فردی، با توجه به دسترسی به حوزه‌های قدرت، از توان فرهنگ‌سازی و ایجاد زمینه‌ها و زیرساخت‌های ترویج سبک زندگی و برنامه‌ریزی در سطح کلان برخوردارند.

گروه دوم نخبگان و نهادهای فرهنگی هستند که به تعبیری رابط بین دولتمردان و مردم هستند. نخبگان و اندیشمندان از یک سو وظیفه تولید علم و اندیشه برای سیاست‌گذاری و ارائه خط فکر و نظریه برای کارهای کلان حکومت و دولت را دارند. از سوی دیگر، نخبگان و نهادهای غیردولتی موظفند در زمینه ترویج فرهنگ تلاش نمایند. این رسالت از طریق تولید محتوای فرهنگی، برگزاری برنامه‌ها و رویدادهای فرهنگی و امثال اینها محقق می‌شود. این برنامه‌ها باید مردم را مخاطب خود قرار دهند تا سیاست‌گذاری‌های کلان را در متن جامعه تزریق نمایند.

گروه سوم، کاربردی‌ترین بازیگران عرصه سبک زندگی هستند که متاسفانه مورد توجه جدی قرار نگرفته‌اند. بدون تردید نظام عرضه در بازار تاثیر شگرفی بر نظام تقاضای مصرف کنندگان دارد. بنابر این، بر اساس اینکه چه کالایی در بازار فروش به خریداران ارائه می‌شود، ساختار مصرف و به تبع آن سبک زندگی مردم نیز قابل تنظیم و هدایت است. علاوه بر این، تولیدکنندگان بازار نیز می‌بایست بر اساس ملزومات محتوای سبک زندگی اسلامی و چارچوبهایی که توسط دولت و نخبگان طراحی و پیاده‌سازی شده‌اند، به تولید محصولات کاربردی و موثر در سبک زندگی مردم بپردازند تا از لحاظ سخت‌افزاری و عرضه نیز ابزارهای سبک زندگی مهیا و در اختیار باشند.

(البته در این بین، صدا و سیما و رسانه‌های عمومی نیز در گروه اول جای دارند، اما به دلیل تاثیرگذاری مستقیم و استثنایی ایشان، می‌بایست جداگانه در مورد آن صحبت کرد. جای بسی تاسف است که در طول این سالها، صدا و سیما متوجه ضریب نفوذ و تاثیرگذاری خود نشده و سیاستگذاری و نیروهای مناسبی برای طراحی، معرفی و ترویج سبک زندگی اسلامی ندارد؛ بدتر آنکه در این زمینه عملکرد منفی داشته و تاثیرات مخرب زیادی داشته است. صد البته، این قضاوت درباره میانگین کلی فعالیت صدا و سیما است و معدود اقداماتی که با دلسوزی، فکر و اندیشه همراه بوده‌اند ماجور خواهند بود ان شاالله.)


2271_note.jpgدر این میان، متاسفانه گروه اول به جای شناخت رسالت حقیقی خود برای برنامه‌ریزی کلان، به دنبال الگوسازی بر اساس ابلاغیه و آیین‌نامه و امثال اینها هستند و کارهای دستوری مانند ارائه واحدهای درسی هستند. حال آنکه، ترویج سبک زندگی، آن هم توسط حکومت و دولت، می‌بایست به صورت غیرمستقیم صورت پذیرد. گروه سوم نیز که به بازار و تولیدکنندگان اختصاص دارد، ورود چندانی به حوزه سبک زندگی نداشته و تاکنون ضرورت فعالیت را درک نکرده و اقدام خاصی انجام نداده‌اند. بماند آنکه به دلیل مصرف‌گرایی و واردات کالاهای مصرفی خارجی، بازار بیشتر تاثیر منفی در سبک زندگی داشته است. اما گروه دوم تاکنون فعالتر از دو گروه دیگر بوده و نسبت به تولید محتوا در قالبهایی مانند متن و سخنرانی اقدامات نسبتا قابل شماری ارائه نموده‌اند. اما در این میان دو مشکل وجود دارد.
اول آنکه این تلاش‌ها و فعالیت‌ها عمدتا در واکنش به فرمایشات رهبر معظم انقلاب بوده و ابتدائا بر اساس یک نیازسنجی حقیقی صورت نگرفته‌اند؛ اما فارغ از این انگیزه اولیه، اشکال جدی اینجاست که این اقدامات به صورت جزیره‌ای و بی‌خبر از یکدیگر صورت گرفته و می‌گیرند.
دوم آنکه، با دو گروه دیگر نیز ارتباط ندارند و تنها در حد تولید متن و محتوا باقی مانده‌اند. البته وجود تنوع فکری و حفظ استقلال در این گونه فعالیت‌های فرهنگی ضروری است، اما این استقلال نباید به معنای قطع ارتباط با دیگران تفسیر شود. چرا که هم از اشتراک تجارب و ایده‌ها جلوگیری می‌کند و هم موجب موازی‌کاری و فعالیت‌های تکراری، اتلاف وقت و هزینه خواهد شد.

راهکاری که برای حل این مشکل می‌توان ارائه داد، ایجاد «شبکه ملی فعالان سبک زندگی اسلامی» است. شبکه‌ای که بتواند نمایندگان و فعال‌ترین‌های هر سه گروه را جذب نموده و زمینه مشارکت این بازیگران را فراهم آورد. قطعا چنین شبکه‌ای از فعالان که در سطح کشوری به مساعی خود می‌پردازند، فرصت بهینه‌ای برای افزایش ضریب نفوذ این اقدامات مهیا خواهد کرد. ساختار این شبکه به طرق مختلفی قابل طراحی است که در حوصله این مطلب نمی‌گنجد. ضمن اینکه برای دستیابی به ساختار بهینه، بهتر است تجارب و پیشنهادات سایر اندیشمندان و فعالان نیز استحصال شود تا ضریب خطای طرح را کاهش دهد.

اما آنچه در قدم اولیه می‌توان پیشنهاد داد، ایجاد ساختاری است که از سه گروه بازیگرانی که در بالا ذکر آن رفت و سه سطح تشکیل شده باشد. سطح اول را چهره‌های شناخته شده و مطرح هر گروه، سطح دوم را فعالان و سطح سوم را خروجی و تولیدات و محصولات هر گروه تشکیل می‌دهند. مضاف بر این، ماهیت شبکه ایجاب می‌کند ساز و کار ارتباط درونی نیز مهیا باشد تا اعضای شبکه امکان ارتباط با یکدیگر از این بستر را داشته باشند. این ساز و کار می‌تواند مبتنی بر بسترهای ساده پست الکترونیک و پیامک و یا امکانات پیشرفته‌تری باشد.

به هر ترتیب، پایگاه اینترنتی سبک زندگی اسلامی گام اول را در این زمینه برداشته و اذعان دارد این تلاش بی‌عیب و نقص نخواهد بود. لذا چشم امید به همکاری و مساعدت همه فعالان این عرصه دارد تا با کمک‌های خود، رونق این شبکه را شاهد باشیم و ان شاالله در آینده نه چندان دور با ترویج سبک زندگی اسلامی، زمینه‌ساز ایجاد تمدن نوین اسلامی باشیم.


                                              بعون الله الملک الاعلی

 





پرینت گرفته شده از :
http://www.islamiclife.ir/editors_pick/1392/11/002208.php